OBLICI DENTALNIH IMPLANTATA 

Obzirom na formu razlikujemo igličaste, konične, cilindrične te pločaste ili lisnate dentalne implantate. Vijčani i cilindrični implantati se u anglosaksonskom području nazivaju "root form implants". Vijčani implantati se sa odgovarajućim priborom učvršćuju u kost, gdje se pomoću navoja mehanički fiksiraju (macro-interlocking), (Schmitz 1991.g.). Na ovima se postiže povećanje kontaktne površine. Stabilitet proizlazi iz modula elastičnosti i čvrstoće kosti za cilindrične implantate.

 Navedeno vrijedi i za pločaste implantate, kod kojih se primarni stabilitet postiže tzv. press-fitom (12), ( sl. 8,9,10).

 Slika 8. Konični implantat

Slika 9. Cilindrični implantati

Slika 10. Pločasti implantati 

3.5. POVRŠINA DENTALNIH IMPLANTATA   

Površina implantata može biti glatka ("as machinet") ili hrapava. Hrapavost se ostvaruje površinskom obradom:

Ÿ pjeskarenjem i jetkanjem

Ÿ laserskom obradom

Ÿ nanošenjem sloja nekog materijala (hidroksil-apatita, aluminij-oksidne keramike, titan-plazme i dr.).

3.5.1. Implantat s nanešenom titan-plazmom   

Kod nekoliko danas aktualnih titan implantata (npr. ITI-vijak, ITI-Bonefit, IMZ-implantata) na površinu titanske osnove nanosi se titanski prašak specijalnim postupkom sa ciljem stvaranja grube i time istovremeno veće površine (5). Postupak prekrivanja implantata izvodi se na sljedeći način. Inertni plin ispuhuje se kroz snažan električni luk. Materijal kojim se prekriva površina implantata u ovom slučaju titan-hidrid, uvodi se u mlaz ekstremno zagrijanog plina. Djelovanjem visoke temperature od oko 15 000-20 000 ˚Cplin se razgrađuje na ione i oslobađaju se elektroni.Fizičari takvo stanje nazivaju plazmom. Čestice titan-hidrida razgrađuju se u mlazu plinske plazme i nastaju kapljičaste tvorbe rastaljenog metala (13). U kontaktu sa zrakom, na putu između plazma pištolja i površine implantata, kapljice metala apsorbiraju kisik i dušik iz atmosfere. One su usmjerene velikom brzinom (3 000 m/s) prema površini implantata, s njom se sudaraju i pri tom nastaju jake kemijske veze. Na ovaj način površina implantata biva prekrivena hrapavim slojem titanskih kapljičastih tvordbi.

Nastali nanos ima debljinu od oko 30-50 m. Može se pretpostaviti da se kroz ovaj postupak poveća 6-10 puta površina implantata. Dosadašnji znanstveni radovi ukazuju na perfektnu kemijsku podnošljivost plazma sloja. Njezina biološka podnošljivost odgovara glatkoj površini titana. Neki autori smatraju problematičnom vezu između šupljikavog plazma sloja i baznog materijala. Postoji bojazan da se  titanska prašina kod savijanja i izvlačenja odvoji od tijela. Sa fiziološkog stajališta gruba površina ima prednost kod oseointegracije u odnosu na glatku. Gruba površina pokazuje bolje stvaranje kolagene mrežice i time bolju koštanu adheziju. Kod uraštanja koštanih lamela u mikropore dolazi do trodimenzionalnog mikromehaničkog uklještenja koje povećava stabilnost implantata. Snaga veze između poroznog sloja titanskih čestica i površine implantata je dovoljno velika da uspješno odoljeva djelovanju tenzije koja se javlja između površine implantata i okoline kosti (6,13,14).

Ta veza se može oštetiti djelovanjem ultrazvučnih instrumenata kao šta je instrument za ultrazvučno skidanje kamenca. U slučaju preopterećenja implantata ne dolazi do razdvajanja u području kosti uklještene u poroznu strukturu sloja titanskih čestica, već se frakturna pukotina javlja nešto dalje od kontaktne površine titana i kosti. (sl.11,12).

Slika 11.-prikazuje tehniku nanošenja titanske prašine na površinu titanskog implantata

Slika 12. prikaz površine ITI-Bonefit vijka (povećano 23 puta)
 

3.5.2. Implantat s nanešenim slojem hidroksil-apatita 

Proces nanošenja čestica hidroksil-apatita na površinu implantata identičan je prethodno opisanom procesu nanosa titanske prašine. U ovom slučaju, u mlaz inertnog plina uvode se čestice hidroksil-apatita. Djelovanjem visoke temperature u plazmi inertnog plina čestice hidroksil-apatita prelaze u amorfne sferične forme. Velikom brzinom sudaraju se s površinom implantata na koju se kemijski vežu.
Prve studije u kojima se ispitivalo ponašanje implantata prekrivenih hidroksil-apatitom, bile su izvedene na psima, a korišteni su različiti implantantni sustavi (14). U tim studijama dokazano je da je mehanička snaga potrebna za izvlačenje implantata prekrivenih hidroksil-apatitom iz femura eksperimentalnih životinja znatno veća, nego sila potrebna za izvlačenje implantata s netretiranom površinom .

Hidroksil-apatit prekriveni implantati pokazuju direktnu vezu kosti sa slojem hidroksil-apatita već nakon prvog mjeseca, dok se u 4.mj. može zamjetiti fino strukturirana lamelarna kost koja se kemijski veže na hidroksil-apatit sloj (15).

Apozicijom novostvorene kosti oko implantata presvučenog hidroksil-apatita ne dolazi samo do kontakta kosti s površinom hidroksilapatita već i do urastanja nove kosti u poroznu strukturu površinskog sloja hidroksilapatita.

Različiti autori mjerili su snagu vezanja kosti i implantata presvučenog hidroksil-apatitom i dobili različite vrijednosti (7). Cook je 1987.g. sa suradnicima utvrdio da je sila vezanja implantata presvučenih hidroksil-apatitom u desetom tjednu nakon implantacije 7,27+/- 2,08 MPa. Znatno manja vrijednost je izmjerena kod titanskih implantata netretirane površine, 0,98+/- 0,73 MPa. Dalton je 1991.g. izmjerio vrijednosti veze od 11,44+/- 5,82 MPa između implantata prevučenog hidroksil-apatitom u 52-om tjednu nakon implantacije. Cook je 1992.g. ispitivao veličinu torzijske sile u međusloju između kosti i implantata, koristeći pri tom implantate presvučene hidroksil-apatitom koje je implantirao u alveole neposredno nakon ekstrakcije. Istraživanje je pokazalo da je torzijska sila u međusloju između kosti i implantata tretiranih hidroksil-apatitom 3,98+/- 0,93 MPa, dok je kod implantata s grubo poliranom površinom imjerena vrijedost vrijednost od 2,25+/- 0,65 MPa. Histološkim ispitivanjem dokazano je direktno odlaganje kosti u porozni sloj hidroksil-apatita, te interpolacija vezivnih vlakana na najvećem dijelu površine između nove kosti i grubo poliranih implantata (7).

U posljednje vrijeme sve se više iskazuju neuspjesi hidroksil-apatit slojeva te se klinička primjena kritizira. Kod izrađenih hidroksil-apatit implantata nađene supukotine, kao i totalni gubici sloja uz nalaz kolonija mikroorganizama.

Naričito kada dijelovi hidroksil-apatitnog sloja imaju kontakt sa usnom šupljinom nastaje ekstremno razaranje koštano-implantantne sveze.

Brzo okoštavanje, te kontrolirana resorpcija hidroksil-apatitnog sloja, što treba dovesti do direktog kontakta između osnovnog metalnog tijela i okolne kosti predstavlja ciljne pretpostavke budućnosti (11), ( sl. 13,14).

Slika 13.-Integral cilindrični implantat (površina obrađena hidroksil-apatitom)

Slika 14.-Hidroksil-apatit na površini implantata (povećano 1000 puta)

3.5.3. Obrada površine implantata pjeskarenjem i jetkanjem 

Pretvaranje glatke površine u grubu provodi se aditivnom tehnikom i tehnikom odstranjenja npr. kroz pjeskarenje i jetkanje, te specijalnom laserskom obradom. Prednost ovih tehnika u usporedbi sa aditivnom tehnikom leži u tome što se izbjegava mogućnost onečišćenja tijekom izrade implantata. Kao jedna izvjesna negativnost jetkanja može se navesti da se jetkanjem odnosi metalni oksid s površine i time dolazi do izravnavanja ranije grube površine. Postupak jetkanja izvodi se upotrebom snažnih kiselina koje nagrizaju površinu tijela implantata. Kod Ledermann vijčanog implantata površina se prvo pjeskari, jetka. Ovim kombiniranim postupkom teži se dobivanju hrapave i optimalno čiste površine. Prema zadnjim informacijama, kod najnovije generacije ITI-implantata, površina se nahrapavi pjeskarenjem, a zatim jetka specijalnom tehnikom što omogućuje gotovo dvostruko kraće vrijeme oseointegracije. To znači, da je vrijeme čekanja između kirurškog i protetskog zahvata znatno kraće, gotovo dvostruko (5,6). Ukoliko se to pokaže vjerodostojnim i u budućoj kliničkoj praksi bit će to značajan korak u području implantologije.

3.5.4. Laserska obrada površine implantata  

Laserska obrada površine implantata izvodi se pomoću Eximer-lasera.

Pod određenim kutovima (kaudalno, kranijalno ili okomito prema povšini) dobiva se gruba površina (mikrostrukture). Ova tehnika omogućava određenu mikroretenciju u suprotnosti prema potpuno nestrukturiranoj površini kod nanošenja titan-plazme ili prema gruboj površini nastaloj pjeskarenjem. (vidi sl.15). 

Predstoje daljnja istraživanja da li ovaj način obrade površine donosi dugotrajni stabilitet endoosealnih implantata (do sada su dali dobre rezultate).

Slika 15.-Mikrostrukture nastale obradom površine eximerlaserom (povećano 71,5 puta).

Isječak diplomskog rada: Anita Bažant